Een olietanker van de Russische schaduwvloot — dat bleek de reden voor de opvallende nachtelijke drukte boven de kust. In Knokke-Heist, Zeebrugge en Blankenberge merkten inwoners “heel veel beweging in het luchtruim”. Veel mensen gingen ervan uit dat het om vluchtelingen ging die voor onze kust gevat werden, maar er speelde zich iets helemaal anders af.

Lees ook: Ethera (IMO 9387279) geënterd: wat er nu vast staat

Tanker Ethera naar Zeebrugge na operatie ‘Blue Intruder’

Het Belgische leger heeft afgelopen nacht een olietanker geënterd die volgens Defensie deel uitmaakt van de Russische schaduwvloot. Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) meldde dat in een Engelstalig bericht op X. Het schip heet de Ethera en staat op de sanctielijst van de Europese Unie. België kreeg bij de operatie steun van het Franse leger. Het schip is intussen de haven van Zeebrugge binnengeloodst.

De operatie kreeg de naam ‘Blue Intruder’. Volgens Francken werd die uitgevoerd door “een team van buitengewoon dappere militairen”. Het is de eerste keer dat ons land een schip entert dat vermoedelijk deel uitmaakt van de Russische schaduwvloot: schepen die varen zonder of onder een valse vlag om zo handelssancties te vermijden.

Francken bedankte in zijn bericht op X onder meer minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V), minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) en zijn Franse collega Catherine Vautrin. Ook premier Bart De Wever (N-VA) feliciteerde “onze strijdkrachten voor hun professioneel en doortastend optreden tijdens de succesvolle operatie van vannacht” en bedankte de Franse partners “voor hun waardevolle steun”.

Intussen kregen we ook een reactie van Eerste Minister Bart De Wever: “Mijn felicitaties aan onze strijdkrachten voor hun professioneel en doortastend optreden tijdens de succesvolle operatie van vannacht, en mijn dank aan onze Franse partners voor hun waardevolle steun. België zal het internationaal maritiem recht steeds handhaven en elke schending van de veiligheid van zijn territoriale wateren resoluut beantwoorden.”

Wat weten we over de Ethera?

Inmiddels is duidelijk over welk schip het gaat. Het schip in kwestie heet de Ethera, een olietanker die volgens VesselFinder onder Guineaanse vlag vaart en waar VRT NWS al onderzoek naar verrichte. Het staat sinds oktober 2025 op een Europese sanctielijst en sinds juli op een sanctielijst van de VS.

Het schip zou voor het laatst vertrokken zijn vanuit Marokko. Op MarineTraffic.com is te zien hoe vanaf omstreeks middernacht Belgische tijd de snelheid van het schip veranderde: het voer steeds trager. Om 1u24 ’s nachts kondigde Francken dan op X de enteroperatie aan. Iets later, omstreeks 1u34, is te zien hoe het schip een scherpe knik maakt in zijn vaarroute. Rond 4u10 begint het richting Zeebrugge te varen. Daar is het intussen door sleepboten binnengeloodst.

Volgens War Sanctions, een website gelinkt aan de Oekraïense overheid, is het schip gelinkt aan Fractal Marine DMCC (VAE), een van de 3 grootste vervoerders van Russische ruwe olie en olieproducten. Het schip zou eigendom zijn van Mohammad Hossein Shamkhani, de zoon van Ali Shamkhani, politiek adviseur van het regime in Iran en voordien minister van Defensie.

Het schip ligt nu aan de kettingen tegen de kaaimuur net tegenover het militaire dok in de haven van Zeebrugge en is zichtbaar vanuit de uitkijkpost aan de Vandammesluis.

Beslissing en timing

De actie is afgelopen nacht vanuit de operationele commandopost gecoördineerd door de ministers van Justitie en Noordzee Annelies Verlinden (CD&V), Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés) en Defensie Francken. Op X toont minister Francken beelden van die operatie. Het Belgische leger voerde de operatie uit na inlichtingen waaruit bleek dat het schip onder valse vlag voer en dus deel is van de schaduwvloot, meldt het kabinet van Verlinden in een persbericht.

De operatie van zaterdagnacht is volgens Verlinden een toonbeeld van “een doorgedreven en secure samenwerking en de inzet van bijzondere kunde en specialisatie”. De minister benadrukt dat de veiligheid op en rond de Noordzee een noodzaak is. “Toenemende geopolitieke spanningen en georganiseerde criminaliteit maken onze zee, haar vitale infrastructuur, de scheepvaart en onze havens kwetsbaarder dan ooit”, klinkt het. “Incidenten in de Noordzee en elders, zoals bijvoorbeeld ook in de Baltische Zee, tonen aan hoe snel kritieke installaties geviseerd kunnen worden in deze bijzondere en snel veranderende veiligheidscontext.”

Beelden van de operatie: wat staat er op de foto’s?

Op de gedeelde beelden zie je twee duidelijke nachtelijke standpunten:

• Foto 1: een korrelig, zwart-wit beeld dat lijkt op warmtebeeld/nachtzicht. Je ziet een groot schip op zee vanuit de lucht, met een duidelijke boeggolf en een brede, lichtere strook rond het schip. Rechtsboven is een felle licht- of warmtebron te zien, alsof een lamp of sensor in beeld “opflakkert”.
• Foto 2: een helikopter in warmtebeeld, in beeld genomen met een vizierkader (kruis en hoekmarkeringen). Onder de helikopter is nog een kleine, heldere warmteplek zichtbaar in het donker.

Wat is de schaduwvloot?

Een schaduwvloot bestaat uit schepen die bepaalde tactieken gebruiken om sancties te omzeilen of andere illegale activiteiten uit te voeren. Een derde van de schepen in de schaduwvloot van Rusland vaart zonder geldige vlag, om internationale sancties te omzeilen.

In januari hield Frankrijk al een tanker aan die deel zou uitmaken van de Russische schaduwvloot. Na enkele weken mocht het schip weer vertrekken. De eigenaar kreeg wel een boete van enkele miljoenen euro.

Juridische drempels

Ons land monitort inkomende schepen voortdurend om de identiteit ervan na te gaan. Wanneer een schip geen of een frauduleuze vlag heeft, wordt het schip beschouwd als de facto ‘staatloos’ en mag elke staat het betreden en controleren. Maar aan de ketting leggen is moeilijker. Daar zouden in het verleden nog juridische en praktische drempels rond bestaan: volgens internationaal zeerecht is varen zonder vlag strafbaar, maar volgens Belgische wet is het dat niet. Dus een schip enteren ter controle mag wel, maar inbeslagname normaalgezien niet, al is die situatie juridisch complex.

Nee, een schip zomaar “aan de ketting leggen” kan niet — daar zijn strikte juridische procedures voor vereist. De uitdrukking komt van een Antwerps gezegde voor het leggen van bewarend beslag op een zeeschip: vroeger letterlijk met een ketting, vandaag via scheepsdocumenten en officiële maatregelen zodat een schip de haven niet meer kan verlaten.

In België is zowel bewarend (preventief) als uitvoerend (na vonnis) beslag op zeeschepen mogelijk. De regels zijn vastgelegd in het Belgisch Scheepvaartwetboek (2018) en het Brusselse Verdrag van 1952 inzake bewarend beslag op zeeschepen. Er is ook een vernieuwd verdrag uit 1999. Voor beslaglegging gelden voorwaarden zoals een geldige maritieme vordering en rechterlijk verlof, waarbij de vordering “voldoende aannemelijk” moet zijn (prima facie bewijs). Het schip moet zich in Belgische territoriale wateren bevinden op het moment van beslaglegging. De eigenaar kan het schip laten vrijgeven via een bankgarantie of P&I Club-garantie, ter dekking van het geclaimde bedrag plus 30% voor kosten en interest.

Foto’s: Defensie en Theo Francken (X)