De brieven van Guido Gezelle vertellen voortaan niet alleen wat er gebeurde, maar ook wat er gevoeld werd. Het Gezellearchief experimenteert met artificiële intelligentie om emoties in de 19de-eeuwse briefwisseling zichtbaar te maken.
Duizenden brieven, nieuwe vragen
Het Guido Gezellearchief van de Openbare Bibliotheek Brugge werkt sinds 2017 aan een digitale editie van Gezelles correspondentie. Samen met het Gezellegenootschap, de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (KANTL) en de Universiteit Antwerpen zijn al meer dan 2.600 brieven getranscribeerd en van toelichting voorzien. Ze zijn publiek raadpleegbaar via GezelleBrOn.
Die brieven geven inzicht in Gezelles werk, zijn netwerk en de maatschappelijke context van de 19de eeuw. Maar tegelijk rees een andere vraag: welke gevoelens spreken uit de teksten die hij kreeg van leerlingen, familie, vrienden en zakenrelaties?
Eerst mensen, dan machines
Om dat te onderzoeken, klopte het archief aan bij LT3, het Language and Translation Technology Team van de Universiteit Gent. Omdat de brieven sterk verschillen in taalgebruik, spelling en stijl, werd eerst manueel gewerkt. Medewerkers labelden bijna 1.500 fragmenten met sentiment – positief, negatief, neutraal of gemengd – en met een brede waaier aan emoties.
Zo ontstond een verfijnd emotiekader dat veel verder gaat dan de klassieke indeling in enkele basisemoties. Dat menselijke voorwerk bleek cruciaal.
AI als nieuwe lezer
Daarna kwam generatieve AI in beeld. Het systeem kon de 19de-eeuwse teksten omzetten naar hedendaags Engels, ook wanneer ze dialect of verouderde vormen bevatten. Daardoor werden emotionele signalen duidelijker. In een volgende stap werd de AI rechtstreeks ingezet om emoties te herkennen en te labelen, op basis van zorgvuldig opgestelde instructies.
Volgens de onderzoekers leverde dat een opvallend genuanceerd emotieprofiel op van de briefwisseling.
Filteren op gevoel
De resultaten zijn nu zichtbaar op gezelle.be, waar een zogenaamde emotiebarometer werd toegevoegd. Bezoekers kunnen brieven filteren op emotie en zo op een andere manier door de collectie bladeren. Dat biedt niet alleen een nieuwe ingang voor het brede publiek, maar ook extra onderzoeksmogelijkheden voor academici die emotionele patronen in Gezelles netwerk willen bestuderen.
Schepen van Cultuur Nico Blontrock noemt het project “een sterk voorbeeld van hoe generatieve AI historische collecties op een vernieuwende manier toegankelijk kan maken”.
